TPE czy silikon? Z czego są zabawki erotyczne i który materiał wybrać
TPE czy silikon, a może szkło lub stal? Porównujemy siedem materiałów zabawek erotycznych pod kątem porowatości, lubrykantu i trwałości, wyjaśniamy, co znaczy „silikon medyczny” i „bez ftalanów” oraz co mówi o ftalanach prawo UE.
Autor: Redakcja Aderlo · Opublikowano:
Najkrótsza odpowiedź
- Silikon (w 100 %, nie mieszanka) jest nieporowaty i łatwy do utrzymania w czystości. TPE jest miękki i tańszy, ale według Planned Parenthood może być porowaty i zatrzymywać drobnoustroje mimo mycia.
- Do zabawek wkładanych do ciała Planned Parenthood poleca materiały nieporowate: 100 % silikon, twarde tworzywo, stal nierdzewną, aluminium i szkło odporne na stłuczenie.
- „Silikon medyczny” to deklaracja producenta, a nie certyfikat, który sprawdzisz na opakowaniu – oceniaj go razem z marką i pełnym opisem materiałów.
- Cztery ftalany (DEHP, DBP, BBP, DIBP) w wyrobach są w UE ograniczone do 0,1 % masy materiału z plastyfikatorem – od 7 lipca 2020 r. (REACH, rozp. 2018/2005), a w sprzęcie elektrycznym od 22 lipca 2019 r. (RoHS).
- W duńskim badaniu „jelly” okazało się miękkim PVC z plastyfikatorami ftalanowymi sięgającymi do 70 % masy materiału.
- Do silikonu wybieraj lubrykant wodny – tak zalecają FUN FACTORY i Satisfyer.
TPE czy silikon – to pierwsze pytanie, które pada, gdy porównujesz dwie podobne zabawki o różnych cenach. Ten poradnik jest dla osób, które chcą wybrać akcesorium świadomie: wyjaśniamy, czym różnią się silikon, TPE, PVC („jelly”), ABS, szkło borokrzemowe, stal nierdzewna i aluminium, co naprawdę znaczą napisy „silikon medyczny” i „bez ftalanów” oraz co o ftalanach mówi prawo UE. Pielęgnację każdego materiału opisaliśmy osobno, w poradniku o czyszczeniu.
TPE czy silikon – co lepsze?
Do zabawek, które mają bezpośredni kontakt z błonami śluzowymi, lepszy jest silikon: jest nieporowaty i łatwiej utrzymać go w czystości. TPE wygrywa miękkością i ceną, ale według Planned Parenthood może być porowaty.
Planned Parenthood dzieli materiały na dwie grupy. Do nieporowatych zalicza 100 % silikon (wyraźnie: nie mieszanki silikonu), twarde tworzywo, stal nierdzewną, aluminium i szkło odporne na stłuczenie – takie materiały nie wchłaniają drobnoustrojów. Do potencjalnie porowatych: mieszanki silikonu, „jelly”, PVC, winyl, TPR, TPE, elastomer i inne gumopodobne tworzywa. Mogą one zatrzymywać drobnoustroje, które prowadzą do infekcji, nawet jeśli zabawkę zawsze myjesz.
Nie znaczy to, że TPE jest „zły”. To materiał, który dobrze imituje skórę i dlatego dominuje w masturbatorach. Oznacza to jedynie, że przy TPE warto zakładać na zabawkę prezerwatywę (tak radzi Planned Parenthood), nie dzielić się nią bez prezerwatywy i liczyć się z krótszą żywotnością niż przy silikonie.
Kiedy TPE ma sens
- Gdy liczy się miękkość i faktura zbliżona do skóry – stąd TPE w rękawach masturbatorów.
- Przy produktach jednorazowych, które po użyciu się wyrzuca.
- Przy zabawkach do użytku zewnętrznego albo zawsze używanych z prezerwatywą.
TPE – co to za materiał?
TPE to elastomer termoplastyczny – tworzywo, które w dotyku przypomina gumę, a przy produkcji topi się i formuje jak plastik. Pod nazwami „cyberskóra” (Cyberskin), „TPR” (kauczuk termoplastyczny) czy „skinlike” kryją się materiały z tej samej rodziny.
Satisfyer w swoim FAQ pisze wprost, że używa „Cyberskin (TPE)” i że wymienne rękawy masturbatorów tej marki są z TPE o fakturze zbliżonej do skóry. Duńska Agencja Ochrony Środowiska w raporcie o zabawkach erotycznych z 2006 roku zbadała materiał określany jako Cyberskin spektroskopią w podczerwieni i ustaliła, że to elastomer termoplastyczny SEBS (styren–etylen–butylen–styren).
TPE nie jest więc jednym materiałem o stałym składzie, tylko szeroką grupą tworzyw. Dlatego tak ważne jest, co jeszcze producent podaje w opisie – i czy w ogóle podaje.
Silikon medyczny – co oznacza ten napis?
„Silikon medyczny” albo „silikon klasy medycznej” to deklaracja producenta o surowcu, z którego zrobiono zabawkę. Na opakowaniu zabawki zwykle nie znajdziesz numeru certyfikatu ani normy, którą dałoby się sprawdzić – dlatego oceniaj ten napis razem z marką i pełnym opisem materiałów.
Przykład dobrze opisanej deklaracji: FUN FACTORY w swoim FAQ podaje, że jej zabawki są ze 100 % silikonu medycznego, hipoalergiczne i nieporowate, a obudowa baterii i panel sterowania są z tworzywa termoplastycznego. Producent dodaje, że wszystkie produkty są wolne od zmiękczaczy, BPA i ftalanów. Widzisz tu trzy rzeczy, których warto szukać: procent silikonu, informację, z czego jest reszta urządzenia, oraz deklarację o ftalanach.
Silikon platynowy i cynowy
Silikon nie jest jednym materiałem. Producent silikonów Smooth-On wyjaśnia na przykładzie własnych mas, że jako bezpieczne dla skóry certyfikował wybrane silikony utwardzane platyną, a żaden z badanych przez to samo laboratorium silikonów utwardzanych cyną nie przeszedł testu bezpieczeństwa dla skóry. Ten sam producent zaznacza, że „bezpieczny” to cecha konkretnego produktu, a nie całej rodziny materiałów.
W opisie zabawki rzadko przeczytasz, jak utwardzono silikon. Jeśli producent podaje „silikon platynowy”, to dodatkowa informacja na plus – ale tak jak „medyczny” jest to deklaracja, nie certyfikat.
Wibratory FUN FACTORY z silikonu
Porównanie materiałów zabawek erotycznych – tabela
Tabela zestawia siedem materiałów, które spotkasz w opisach. Porowatość podajemy za Planned Parenthood, zalecenia co do lubrykantu – za producentami zabawek (FUN FACTORY, Satisfyer), producentem lubrykantów ASTROGLIDE i Planned Parenthood, uwagi o PVC – za raportem duńskiej Agencji Ochrony Środowiska.
| Materiał | Porowatość | Utrzymanie czystości | Lubrykant | Trwałość i uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Silikon 100 % (medyczny, platynowy) | nieporowaty | łatwe | wodny; silikonowy tylko, gdy producent zabawki pozwala | elastyczny i trwały; mieszanki silikonu mogą być porowate |
| TPE / TPR / cyberskóra | może być porowaty | trudniejsze, drobnoustroje mogą zostać mimo mycia | wodny | miękki, imituje skórę; krótsza żywotność, warto z prezerwatywą |
| PVC / „jelly” / winyl | może być porowaty | trudniejsze | wodny; olej zwiększa uwalnianie ftalanów | najtańszy; zawiera plastyfikatory, w badaniu duńskim do 70 % masy |
| ABS (twarde tworzywo) | nieporowaty | łatwe | wodny; silikonowy według producentów lubrykantów nie szkodzi twardym tworzywom | sztywny; często obudowa wibratorów z silikonową powłoką |
| Szkło borokrzemowe | nieporowate | łatwe | wodny – bezpieczny z każdą zabawką | twarde i ciężkie; wybieraj szkło opisane jako odporne na stłuczenie |
| Stal nierdzewna | nieporowata | łatwe | wodny; silikonowy według producentów lubrykantów nie szkodzi stali | bardzo trwała, wyczuwalnie ciężka |
| Aluminium | nieporowate | łatwe | wodny; silikonowy według producentów lubrykantów nie szkodzi aluminium | lżejsze od stali; często obudowa urządzeń z silikonową końcówką |
Jak dbać o każdy z tych materiałów – czym myć, co wolno gotować, jak przechowywać – opisaliśmy w poradniku Jak czyścić i przechowywać zabawki erotyczne – materiał po materiale. Tu skupiamy się na wyborze przy zakupie.
Ftalany – co to jest i dlaczego się ich unika?
Ftalany to plastyfikatory – substancje, które zmiękczają tworzywa, przede wszystkim PVC. Cztery z nich (DEHP, DBP, BBP i DIBP) UE sklasyfikowała jako działające szkodliwie na rozrodczość, dlatego ich zawartość w wyrobach jest ograniczona.
Rozporządzenie Komisji (UE) 2018/2005 przypomina w motywach, że te cztery ftalany są wymienione w załączniku XIV do REACH jako substancje działające szkodliwie na rozrodczość kategorii 1B. Raport duńskiej Agencji Ochrony Środowiska z 2006 roku opisuje skutki DEHP jako szkodliwe dla płodu i płodności oraz wpływające na wątrobę i nerki.
Ten sam raport pokazuje, dlaczego temat dotyczy właśnie zabawek erotycznych. Badacze kupili 16 produktów i ustalili, że materiał sprzedawany jako „jelly” to plastyfikowany PVC, a plastyfikatory – ftalany DEHP, DNOP i DINP – stanowiły w nim do 70 % masy. W większości badanych produktów nie było żadnej informacji o materiale.
Raport podaje też dwie praktyczne obserwacje. Po pierwsze, przy normalnym używaniu większość badanych produktów nie niosła ryzyka, a ryzyko przy intensywnym używaniu dotyczyło głównie kobiet w ciąży i karmiących. Po drugie, do lubrykantu wodnego przenikało z badanych zabawek około 100 razy mniej DEHP niż do lubrykantu na bazie oleju.
Co mówi prawo: REACH, załącznik XVII, pozycja 51
Od 7 lipca 2020 r. nie wolno wprowadzać do obrotu w UE wyrobów, w których DEHP, DBP, BBP lub DIBP – pojedynczo lub łącznie – stanowią 0,1 % masy materiału z dodatkiem plastyfikatorów lub więcej. Tak brzmi pkt 3 pozycji 51 załącznika XVII do REACH w wersji nadanej rozporządzeniem Komisji (UE) 2018/2005.
Kilka szczegółów z tekstu rozporządzenia, które warto znać:
- „Materiał z dodatkiem plastyfikatorów” obejmuje m.in. PVC, poliuretany i inne polimery, w tym materiały gumowe – ale z wyjątkiem powłok z gumy silikonowej i lateksu naturalnego.
- Ograniczenie ma wyjątki, m.in. dla wyrobów wyłącznie przemysłowych lub do użytku na zewnątrz – ale tylko wtedy, gdy materiał z plastyfikatorem nie styka się z błonami śluzowymi ani nie ma długotrwałego kontaktu ze skórą (stały kontakt ponad 10 minut lub przerywany ponad 30 minut dziennie).
- Wyjątkiem jest też sprzęt elektryczny i elektroniczny objęty dyrektywą RoHS 2011/65/UE. Dla niego te same cztery ftalany ogranicza dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2015/863 – do 0,1 % wagowo w materiale jednorodnym, stosowana od 22 lipca 2019 r. Wibrator zasilany baterią lub akumulatorem jest urządzeniem elektrycznym, więc właściwy jest dla niego raczej ten przepis – żaden z aktów nie wymienia jednak zabawek erotycznych z nazwy.
Zapach i „tłusta” powierzchnia – sygnały ostrzegawcze
Intensywny chemiczny zapach albo oleista, lepka powierzchnia nowej zabawki z miękkiego tworzywa to sygnał, że warto przyjrzeć się materiałowi. Nie jest to jednak test – brak zapachu nie dowodzi bezpieczeństwa.
W raporcie duńskim badacze opisali zapach każdego z 16 kupionych produktów. Przy próbkach z miękkiego winylu notowali m.in. zapach oleju, toluenu, rozcieńczalnika, perfum albo „intensywny zapach”, a przy elastomerze termoplastycznym – słaby zapach oleju napędowego. Jedyny produkt z twardego tworzywa był bezwonny – a mimo to analiza wykazała w nim kadm znacznie powyżej dopuszczalnego limitu.
Wniosek jest więc dwojaki. Silny zapach rozpuszczalnika lub oleju w nowej, miękkiej zabawce to powód, żeby jej nie używać i skontaktować się ze sprzedawcą. A brak zapachu nie zwalnia z czytania opisu materiału i wybierania marek, które ten materiał opisują.
Szklane zabawki erotyczne – czy są bezpieczne?
Szkło odporne na stłuczenie Planned Parenthood zalicza do materiałów nieporowatych, łatwych w utrzymaniu czystości. W opisach zabawek najczęściej spotkasz szkło borokrzemowe (borokrzemianowe) – tę nazwę warto znaleźć w specyfikacji.
Szkło nie potrzebuje plastyfikatorów, więc temat ftalanów go nie dotyczy, a barwy w dobrze wykonanych modelach są zatopione w szkle, a nie nałożone farbą. Szkło jest twarde i nie ugina się – to różnica w odczuciu w porównaniu z silikonem, o której warto pamiętać przy pierwszym zakupie. Przed każdym użyciem obejrzyj powierzchnię: zabawki ze szkła z pęknięciem lub wyszczerbieniem nie używaj.
Stal nierdzewna i aluminium – dla kogo metal?
Stal nierdzewna i aluminium to materiały nieporowate, które nie potrzebują plastyfikatorów. Stal jest wyraźnie cięższa, aluminium lżejsze – w urządzeniach elektrycznych często tworzy obudowę, a końcówka mająca kontakt z ciałem jest z silikonu.
Masa to praktyczna różnica, którą widać w specyfikacjach: dwustronny model ze stali w naszej ofercie waży około 500 g, a urządzenie z aluminiową obudową – około 220 g. Metal nie ugina się i nie jest tak „ciepły” w dotyku jak silikon, dlatego wybierają go zwykle osoby, które cenią trwałość, łatwą higienę i wyrazisty, sztywny materiał.
Materiał a lubrykant – co z czym łączyć?
Do zabawek z silikonu wybieraj lubrykant na bazie wody. FUN FACTORY pisze, że lubrykantu silikonowego nie da się dokładnie zmyć z silikonowej zabawki, przez co może ona stać się niehigieniczna, a Satisfyer – że lubrykanty silikonowe nie są zgodne z produktami z silikonu.
Planned Parenthood dodaje, że lubrykant silikonowy może reagować z litym silikonem zabawki i ją uszkodzić, a lubrykant wodny jest bezpieczny z każdą zabawką i każdą prezerwatywą. Satisfyer zaleca lubrykant wodny do wszystkich swoich produktów, a więc także do tych z TPE i ABS. Producent lubrykantów ASTROGLIDE przypomina z kolei, że żele silikonowe nie szkodzą zabawkom z twardych materiałów, takich jak twarde tworzywo, aluminium czy stal – ostrożność dotyczy silikonu i miękkich tworzyw. Przy miękkim PVC lubrykant ma znaczenie podwójne: w badaniu duńskim olej zwiększał przenikanie DEHP z zabawki, a żel wodny je ograniczał.
FUN FACTORY ostrzega też przed olejami i kremami (olejki do opalania, oleje spożywcze, olej kokosowy, pomadki) – mogą nieodwracalnie uszkodzić zabawkę. Szczegóły – kiedy lubrykant silikonowy ma sens, jak czytać etykietę i co z prezerwatywami – znajdziesz w poradniku Lubrykant – wodny, silikonowy czy hybrydowy?.
Jak sprawdzić materiał przed zakupem – checklista
- Szukaj nazwy materiału, nie przymiotników. „Miękki”, „aksamitny”, „przyjazny dla skóry” nie mówią, z czego zabawka jest zrobiona.
- Sprawdź, czy silikon jest w 100 %. „Silikonowa powłoka”, „mieszanka silikonu” czy „silicone-like” to co innego niż 100 % silikon.
- Czytaj o reszcie urządzenia. Wibratory mają zwykle silikon na powierzchni i ABS w konstrukcji – to normalne, jeśli producent to podaje.
- Szukaj deklaracji „bez ftalanów” przy miękkich tworzywach i traktuj ją jako deklarację, nie badanie.
- Przy TPE i PVC zaplanuj prezerwatywę na zabawkę, szczególnie jeśli chcesz się nią dzielić.
- Przy szkle szukaj „borokrzemowego”, a przy metalu – „stali nierdzewnej” lub „aluminium”.
- Dobierz lubrykant do materiału jeszcze przed zakupem zabawki.
Jeśli wybierasz swoją pierwszą zabawkę, przeczytaj też poradnik Pierwszy wibrator – jak wybrać i na co zwrócić uwagę – materiał to jeden z kilku parametrów, obok rodzaju stymulacji i wodoodporności.
Najczęstsze błędy przy wyborze materiału
- Uznanie słowa „silikon” w nazwie za dowód, że cała zabawka jest ze 100 % silikonu.
- Traktowanie napisu „silikon medyczny” jak certyfikatu.
- Wybór „jelly” wyłącznie ze względu na cenę, bez sprawdzenia materiału.
- Dzielenie się zabawką z TPE lub PVC bez prezerwatywy.
- Lubrykant silikonowy do silikonowej zabawki bez zgody producenta.
- Olejki i kremy jako lubrykant do zabawek, szczególnie z miękkiego PVC.
- Używanie nowej zabawki o silnym zapachu rozpuszczalnika.
- Używanie szkła z pęknięciem lub odpryskiem.
Najczęstsze pytania o materiały zabawek erotycznych
TPE czy silikon – co lepsze?
Do zabawek, które mają kontakt z błonami śluzowymi, lepszy jest silikon w 100 %, bo jest nieporowaty i łatwiej utrzymać go w czystości. TPE jest miękki, imituje skórę i bywa tańszy, ale według Planned Parenthood może być porowaty i zatrzymywać drobnoustroje mimo mycia. Przy zabawce z TPE warto używać prezerwatywy i nie dzielić się nią bez niej.
TPE – co to za materiał?
TPE to elastomer termoplastyczny: tworzywo miękkie jak guma, które przy produkcji formuje się jak plastik. Pod nazwami cyberskóra, TPR czy skinlike kryją się materiały z tej rodziny. Satisfyer robi z TPE wymienne rękawy masturbatorów, a duński raport z 2006 roku zidentyfikował materiał Cyberskin jako elastomer SEBS. To grupa tworzyw, a nie jeden materiał o stałym składzie.
Co to jest silikon medyczny?
To określenie, którym producent opisuje surowiec zabawki – deklaracja, a nie certyfikat, który sprawdzisz na opakowaniu. Ocenia się je razem z marką i pełnym opisem: czy silikon jest w 100 %, z czego jest reszta urządzenia i czy producent deklaruje brak ftalanów. Przykładowo FUN FACTORY podaje w FAQ, że jej zabawki są ze 100 % silikonu medycznego i bez ftalanów.
Czy ftalany są szkodliwe?
Cztery ftalany – DEHP, DBP, BBP i DIBP – UE sklasyfikowała jako działające szkodliwie na rozrodczość kategorii 1B. Od 7 lipca 2020 r. wyroby nie mogą zawierać ich łącznie 0,1 % masy materiału z plastyfikatorem lub więcej (REACH, rozporządzenie 2018/2005), a sprzęt elektryczny podlega podobnemu limitowi z RoHS od 22 lipca 2019 r. Wątpliwości zdrowotne omów z lekarzem.
Jak rozpoznać zabawkę erotyczną bez ftalanów?
Najpewniej wybierając materiał, który nie potrzebuje plastyfikatorów: silikon, szkło, stal nierdzewną, aluminium lub twarde tworzywo. Przy miękkich tworzywach szukaj w opisie deklaracji „bez ftalanów” i nazwy materiału. Unikaj zabawek opisanych tylko jako „jelly” – w duńskim badaniu taki materiał okazał się miękkim PVC z plastyfikatorami do 70 % masy.
Czy szklane zabawki erotyczne są bezpieczne?
Szkło odporne na stłuczenie Planned Parenthood zalicza do materiałów nieporowatych, łatwych w utrzymaniu czystości. W opisie szukaj szkła borokrzemowego, a przed każdym użyciem obejrzyj powierzchnię – zabawki z pęknięciem lub odpryskiem nie używaj. Szkło nie zawiera plastyfikatorów, więc nie dotyczy go problem ftalanów. Z lubrykantem wodnym, który Planned Parenthood uznaje za bezpieczny z każdą zabawką, nie pomylisz się.
Jaki lubrykant do zabawki z silikonu?
Lubrykant na bazie wody. FUN FACTORY i Satisfyer odradzają lubrykanty silikonowe do zabawek z silikonu, a Planned Parenthood pisze, że silikonowy żel może reagować z silikonem zabawki i ją uszkodzić. Lubrykant wodny jest według Planned Parenthood bezpieczny z każdą zabawką i prezerwatywą. Unikaj też olejów i kremów, które według FUN FACTORY mogą trwale uszkodzić zabawkę.
Co dalej
- Wibratory z opisanym materiałem: dział wibratory i stymulatory łechtaczkowe i bezdotykowe.
- Materiały bez plastyfikatorów: szklane i metalowe.
- Do silikonu: lubrykanty na bazie wody.
- Do pielęgnacji: higiena i czyszczenie akcesoriów.
Źródła
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2018/2005 z 17 grudnia 2018 r. zmieniające załącznik XVII do REACH w odniesieniu do DEHP, DBP, BBP i DIBP (EUR-Lex)
- Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2015/863 zmieniająca załącznik II do dyrektywy RoHS 2011/65/UE (EUR-Lex)
- Danish EPA: Survey and health assessment of chemical substances in sex toys, Survey of Chemical Substances in Consumer Products No. 77 (2006, en)
- Planned Parenthood: Sex Toys – materiały porowate i nieporowate, lubrykant, prezerwatywa na zabawce (en)
- FUN FACTORY: FAQ – materiał zabawek, ftalany, lubrykant, oleje i kremy (de)
- Satisfyer: FAQ – materiały (silikon, Cyberskin/TPE, ABS, aluminium) i lubrykanty (de)
- Smooth-On: Are tin-cured silicones skin safe? (en)
- ASTROGLIDE (producent lubrykantów): Common Myths About Silicone Lube, Debunked (2024, en)
Więcej poradników: Strefa intymna — poradnik Sex shopu Aderlo · Sex shop Aderlo